กันยายน 30,2026…การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลต่อชีวิต สิ่งแวดล้อม และเศรษฐกิจทั่วโลก ขณะที่การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจสีเขียวอาจสร้างทั้งผู้ได้รับประโยชน์และผู้เสียประโยชน์ จึงต้องคำนึงถึง “การเปลี่ยนผ่านอย่างเป็นธรรม” หรือ Just Transition เพื่อให้ทุกภาคส่วนสามารถปรับตัวได้โดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
แนวคิดนี้เป็นหนึ่งในประเด็นสำคัญของงาน ESG Symposium 2026 ภายใต้แนวคิด “ASEAN in Action: Powering Inclusive Green Transition”
เงินทุนที่เชื่อมโยงกับผลกระทบจริง
Boston Consulting Group (BCG), World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) และ Council for Inclusive Capitalism ได้ร่วมกันพัฒนา “Just Transition Financing Framework” เพื่อเชื่อมโครงสร้างทางการเงินกับการสร้างผลกระทบที่เป็นรูปธรรม โดยเฉพาะการช่วยให้ SMEs และ MSMEs เข้าถึงโอกาส ปรับตัว และแข่งขันได้ในเศรษฐกิจสีเขียวและดิจิทัล
เฟรมเวิร์กประกอบด้วย 7 ส่วน ได้แก่
1.แหล่งเงินทุน เช่น ภาครัฐ สถาบันการเงินเพื่อการพัฒนา มูลนิธิ นักลงทุนเพื่อผลกระทบ และธนาคารพาณิชย์
2.ประเภทของทุน เช่น เงินให้เปล่า เงินอุดหนุน สิทธิประโยชน์ทางภาษี ทุนตั้งต้น และเงินทุนตามกลไกตลาด
3.ตัวกลางและพันธมิตร เช่น หน่วยงานรัฐ ธนาคาร และองค์กรพัฒนาเอกชน
4.กลไกสนับสนุน เช่น Blended Finance การร่วมทุนระหว่างรัฐและเอกชน คาร์บอนเครดิต และความช่วยเหลือด้านเทคนิค
5.ผู้รับเงินทุน เช่น รัฐบาลท้องถิ่น ภาคธุรกิจ ครัวเรือน และ NGOs
6.ผู้ได้รับประโยชน์ปลายทาง ได้แก่ แรงงาน ผู้บริโภค ชุมชน และ SMEs
7.การใช้เงินทุน เช่น การพัฒนาทักษะแรงงาน การเข้าถึงพลังงานสะอาด การสร้างความหลากหลายทางเศรษฐกิจ และการเพิ่มขีดความสามารถของ SMEs
4 กลุ่มที่ต้องคำนึงถึง
1.แรงงาน ต้องพัฒนาทักษะใหม่เพื่อรับมือกับเทคโนโลยีและ AI รวมถึงความเสี่ยงการสูญเสียตำแหน่งงาน
2.ผู้บริโภค ต้องสามารถเข้าถึงสินค้าและบริการสีเขียวในราคาที่เหมาะสม เช่น ยานยนต์ไฟฟ้า
3.SMEs และ MSMEs ซึ่งมีสัดส่วนประมาณ 99% ของธุรกิจและสร้าง GDP ราว 35% ยังมีข้อจำกัดด้านเงินทุน ความรู้ ทรัพยากร และการปฏิบัติตามมาตรฐาน ESG
4.ชุมชน อาจได้รับผลกระทบต่ออาชีพ สิทธิ สุขภาวะ สิ่งแวดล้อม และวิถีชีวิต เช่น การใช้ระบบอัตโนมัติในโรงงานคัดแยกขยะ ซึ่งอาจกระทบแรงงานทักษะต่ำในพื้นที่
ดังนั้น ธุรกิจต้องบูรณาการการดำเนินงานเข้ากับชุมชน และเปิดโอกาสให้แรงงานหรือคนในพื้นที่มีส่วนร่วมในการริเริ่มและบริหารโครงการ ไม่ใช่เป็นเพียงผู้รับประโยชน์ปลายทาง
บทเรียนจาก 3 กรณีศึกษา
1.Saraburi Sandbox: ความยั่งยืนต้องมาคู่กับความมั่งคั่ง สระบุรีแซนด์บ็อกซ์เป็นโมเดลเมืองต้นแบบคาร์บอนต่ำที่บูรณาการความร่วมมือระหว่างภาครัฐ เอกชน และชุมชน เพื่อทดลองนวัตกรรมและนโยบายด้านความยั่งยืนในพื้นที่จริง การดำเนินงานครอบคลุมการเพิ่มพื้นที่สีเขียวเพื่อสร้างรายได้ การจัดการขยะต้นทาง การพัฒนาทักษะผ่านโครงการ Learn to Earn และการติดตั้ง Solar Floating ในอ่างเก็บน้ำเพื่อผลิตพลังงานทดแทน อีกตัวอย่างคือการใช้ปูนลดโลกร้อนซ่อมแซมบ้านให้กลุ่มเปราะบาง ซึ่งช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกควบคู่กับการแก้ปัญหาที่อยู่อาศัย สะท้อนว่าเป้าหมาย Net Zero ต้องเชื่อมโยงกับปากท้องและคุณภาพชีวิตของประชาชน
2.Indorama Ventures: เป้าหมายต้องเชื่อมกับความรับผิดชอบ Indorama Ventures หรือ IVL มีศูนย์รีไซเคิล PET 20 แห่ง และสามารถรีไซเคิลขวดพลาสติกได้เกือบ 700 ขวดต่อวินาทีทั่วโลก โดยใช้การบริหารห่วงโซ่อุปทานและเศรษฐกิจหมุนเวียนสนับสนุนเป้าหมาย Net Zero ในปี 2021 บริษัทออก Sustainability-Linked Bond มูลค่า 10,000 ล้านบาท โดยกำหนดเงื่อนไขเพิ่มเติมหากไม่สามารถบรรลุเป้าหมายด้านความยั่งยืน เมื่อผลการดำเนินงานไม่เป็นไปตามเป้า บริษัทจึงต้องซื้อใบรับรองพลังงานหมุนเวียนมาชดเชย IVL ยังให้ความสำคัญกับแรงงานนอกระบบในเศรษฐกิจหมุนเวียน ซึ่งมีมากกว่า 150 ล้านคนทั่วโลก และกว่าครึ่งอยู่ในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก โดยดึงซัพพลายเออร์ สถาบันการเงิน และแรงงานนอกระบบเข้ามาอยู่ในระบบนิเวศของการเปลี่ยนผ่าน
3.Petronas: ช่วย SMEs ให้ปรับตัวได้จริง Petronas กำหนดยุทธศาสตร์ Just Transition ครอบคลุมแรงงาน ห่วงโซ่อุปทาน และชุมชน หลังพบว่าซัพพลายเออร์มากกว่า 60% เป็น SMEs และผู้ประกอบการจำนวนมากยังมองมาตรการด้านความยั่งยืนเป็นภาระต้นทุน บริษัทจึงจัดทำ Petronas Supplier Support Programme เพื่อสนับสนุนซัพพลายเออร์ใน 3 ด้าน ได้แก่ การอบรมและพัฒนาความรู้ด้าน ESG , แพลตฟอร์มสำหรับวัดและรายงานการปล่อยคาร์บอน และการเข้าถึงสินเชื่อเพื่อการเปลี่ยนผ่านจากธนาคารพันธมิตร
ปัจจุบันมีซัพพลายเออร์เข้าร่วมมากกว่า 1,022 ราย ผ่านกิจกรรมอบรมกว่า 55 ครั้ง และผู้เข้าร่วม 95% ระบุว่าได้รับความรู้และพัฒนาทักษะได้จริง
เริ่มจากความต้องการ ไม่ใช่แหล่งเงินทุน
ข้อสรุปจากเวิร์กช็อปชี้ว่า ความต้องการของผู้ได้รับผลกระทบแต่ละกลุ่มแตกต่างกัน จึงไม่สามารถใช้แนวทางเดียวกับทุกกลุ่มได้ โดยเฉพาะคนตัวเล็กที่ให้ความสำคัญกับความอยู่รอดเฉพาะหน้า เช่น รายได้ อาหาร และการศึกษาของบุตร
การออกแบบ Just Transition Financing จึงควรเริ่มจากผู้ได้รับประโยชน์และวัตถุประสงค์การใช้เงินทุน แล้วจึงกำหนดกลไก ตัวกลาง ประเภทของทุน และแหล่งเงินทุนที่เหมาะสม
ขณะเดียวกัน ภาครัฐ สถาบันการเงิน ภาคอุตสาหกรรม และชุมชนต้องลดการทำงานแบบแยกส่วน และสร้างความร่วมมือข้ามภาคส่วน รวมถึงใช้ Blended Finance เพื่อช่วยลดความเสี่ยงในการลงทุนให้แก่ SMEs
Just Transition จึงไม่ใช่เพียงการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่เป็นการบริหารการเปลี่ยนผ่านให้แรงงาน ผู้บริโภค SMEs และชุมชนสามารถปรับตัวและเติบโตไปพร้อมกันได้อย่างเป็นธรรม
SD Perspectives | Thailand’s Sustainability & Business Strategy Media
สำนักข่าวและสื่อวิเคราะห์ด้าน Sustainability และ Business Strategy ของประเทศไทย นำเสนอข่าวสาร บทวิเคราะห์ และประเด็นสำคัญด้าน ESG, Nature & Biodiversity, Sustainable Finance, Business Strategy และ DEI เพื่อช่วยผู้บริหาร นักลงทุน และองค์กรไทย เข้าใจความเสี่ยง โอกาส และทิศทางการแข่งขันใหม่ของโลกธุรกิจในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
