Scope 3 ไม่ใช่ปัญหา แต่คือความหวังใหญ่สุด

พลิกเกมลด GHG เปลี่ยนคาร์บอนให้เป็นเรื่องธุรกิจ

พฤศจิกายน 18,2026…ในโลกธุรกิจปัจจุบัน หลายคนมองว่าการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกใน Scope 3 หรือการปล่อยก๊าซตลอดห่วงโซ่อุปทาน เป็นเรื่องยากเกินเอื้อม แต่ในความเป็นจริง ทีมจัดซื้อสามารถขับเคลื่อนเรื่องนี้ให้เกิดขึ้นได้จริงด้วยการตั้งราคาคาร์บอนเข้าไปในการประมูลของซัพพลายเออร์ เหมือนที่ Haleon (เจ้าของแบรนด์ดังอย่าง Sensodyne, Advil และ Centrum) ทำสำเร็จมาแล้วกับสัญญาซื้อมูลค่ากว่า 800 ล้านดอลลาร์ โดยแทบไม่มีต้นทุนส่วนเพิ่มเลย

ห่วงโซ่อุปทานอาจเป็นเครื่องมือสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ทรงพลังที่สุดเท่าที่มนุษย์เคยสร้างขึ้น เมื่อแรงจูงใจทางธุรกิจสอดคล้องกัน กลไกนี้สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงในเวลาเพียงไม่กี่ปี ในขณะที่นโยบายภาครัฐอาจต้องใช้เวลาหลายทศวรรษหรือล้มเหลวไปเลยด้วยซ้ำ

ลองย้อนดูความสำเร็จในอดีต

โทรศัพท์มือถือ ในเวลาเพียงทศวรรษเศษ ห่วงโซ่อุปทานระดับโลกเปลี่ยนมือถือขนาดเท่าก้อนอิฐให้กลายเป็นคอมพิวเตอร์ในกระเป๋าของทุกคน

วัคซีน mRNA เดินทางจากห้องแล็บสู่ผู้คนนับพันล้านด้วยความเร็วที่เคยดูเหมือนเป็นไปไม่ได้

พลังงานแสงอาทิตย์ ข้อมูลจาก IRENA ระบุว่าปี 2010–2020 ต้นทุนไฟฟ้าจากโซลาร์ฟาร์มขนาดใหญ่ลดลงถึง 85% จากการแข่งขันและขนาดการผลิต

ความก้าวหน้าเหล่านี้มีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ซับซ้อน แต่ห่วงโซ่อุปทานสามารถส่งสัญญาณทางการค้าที่ชัดเจน ถ่ายทอดองค์ความรู้ และทลายคอขวดทีละจุดจนสำเร็จ

สำหรับบริษัทส่วนใหญ่ 65-95% ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งหมดอยู่ใน Scope 3 (โดยเฉพาะส่วนต้นน้ำ) ซึ่งเป็นส่วนที่ใหญ่ที่สุด ควบคุมยากที่สุด และวัดผลได้แม่นยำน้อยที่สุด จนผู้บริหารส่วนใหญ่เริ่มไม่มั่นใจว่าจะบรรลุเป้าหมายปี 2030 ได้หรือไม่

หลายคนสรุปว่าเพราะมันยากเกินไป Scope 3 ไม่ใช่เรื่องซับซ้อนขนาดนั้น เพราะมันคือผลรวมของการตัดสินใจใน Scope 1 และ 2 ของซัพพลายเออร์ เช่น การเปลี่ยนมาใช้พลังงานหมุนเวียน การเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน หรือการเปลี่ยนระบบความร้อนในโรงงาน ซึ่งเป็นเทคโนโลยีวิศวกรรมที่เรามีอยู่แล้ว

ลองจินตนาการถึงกระดานหก ด้านหนึ่งคือ ความพยายามที่ซัพพลายเออร์ต้องลงแรง (เงินลงทุน ความเสี่ยง การปรับเปลี่ยนกระบวนการ) อีกด้านคือ คุณค่าที่พวกเขาจะได้รับตอบแทน (กำไร รายได้ ความมั่นคง)

ที่ผ่านมา กระดานหกเอียงติดพื้นอยู่ฝั่งความพยายาม ซัพพลายเออร์ถูกสั่งให้ทำสารพัดอย่างเพื่อแลกกับคะแนนประเมินและคำสัญญาลอยๆ ว่าจะได้รับพิจารณาเป็นคู่ค้าหลัก ทำให้ซัพพลายเออร์เลือกทำแค่ขั้นต่ำที่สุดตามหลักเหตุผลทางธุรกิจ

การจะพลิกกระดานหกนี้ทำได้ 2 ทาง

ลดน้ำหนักฝั่งความพยายาม: เช่น Schneider Electric ที่มอบเครื่องมือ ฝึกอบรม และจัดเวิร์กช็อปให้ซัพพลายเออร์ฟรี จนทำให้เป้าหมายการลดคาร์บอนของคู่ค้าเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในเวลาไม่กี่เดือน

เพิ่มน้ำหนักฝั่งคุณค่า (ซึ่งทรงพลังกว่า) คือการทำให้การลดคาร์บอนส่งผลต่อการชนะประมูลและกำไรโดยตรง

Haleon แสดงให้เห็นภาพการเพิ่มน้ำหนักฝั่งคุณค่าได้ชัดเจน ในการเปิดประมูลสินค้ากลุ่มที่ปล่อยก๊าซสูง (เช่น วัตถุดิบ) ซัพพลายเออร์ต้องส่งข้อมูลคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของสินค้ามาพร้อมกับราคาและคุณภาพ

Haleon จะนำปริมาณคาร์บอนมาคำนวณเป็นตัวเงินโดยอ้างอิงจากราคาคาร์บอนในตลาด EU ETS แล้วบวกเข้าไปในราคาสินค้าต่อหน่วย เพื่อเปรียบเทียบต้นทุนรวมในการเป็นเจ้าของ (Total Cost of Ownership) 


หากซัพพลายเออร์ไม่มีข้อมูลที่น่าเชื่อถือ จะถูกคิดคำนวณโดยใช้ค่าเฉลี่ยอุตสาหกรรม บวกเพิ่มอีก 50% นั่นหมายความว่าถ้าไม่ทำอะไรเลย ต้นทุนของคุณจะดูแพงกว่าคู่แข่งทันที

หากซัพพลายเออร์ลงทุนลดคาร์บอนและเก็บข้อมูลได้ดี: ต้นทุนสัมพัทธ์ในการประมูลจะถูกลง และมีโอกาสชนะงานสูงขึ้น

ราคาคาร์บอนในตลาดเป็นเพียงจุดเริ่มต้นเท่านั้น คุณค่าที่แท้จริงของการลดคาร์บอนในห่วงโซ่อุปทานยังมีอีกมาก ทั้งการเลี่ยงภาษีคาร์บอนข้ามพรมแดน ค่าพลังงานที่ลดลง ความมั่นคงของซัพพลายเชน และความยืดหยุ่นต่อวิกฤตสภาพภูมิอากาศ

สิ่งนี้นำไปสู่แนวคิด Total Value of Decarbonization (TVD) หรือการสร้างโมเดลธุรกิจร่วมกันระหว่างฝ่ายจัดซื้อ ฝ่ายการเงิน และฝ่ายผลิตภัณฑ์ เพื่อคำนวณขอบเขตแรงจูงใจที่คุ้มค่าทางธุรกิจ เช่น การยอมจ่ายแพงขึ้นอีกนิด หรือการร่นระยะเวลาเครดิตเทอมจ่ายเงินให้ซัพพลายเออร์เร็วขึ้น (จาก 90 วัน เหลือ 45 วัน) หากซัพพลายเออร์สามารถลดการปล่อยก๊าซในกระบวนการผลิตลงได้ครึ่งหนึ่ง แนวคิด TVD จะเปลี่ยนการลดคาร์บอนจากการขอความร่วมมือ ให้กลายเป็นข้อตกลงทางธุรกิจที่ซื้อขายแลกเปลี่ยนได้ Supply chains


 3 ก้าวแรกเร่งลด GHG ในห่วงโซ่อุปทาน

หากองค์กรต้องการเริ่มต้นเปลี่ยนเกม Scope 3 สามารถเริ่มได้ทันทีด้วย 3 ขั้นตอน ประกอบด้วย

ห่วงโซ่อุปทานที่ผลิตสินค้าให้ในวันนี้ คือกลไกเดียวกับที่เคยสร้างสมาร์ทโฟน วัคซีน และพลังงานสะอาดราคาถูกให้โลก พวกเขากำลังรอสัญญาณที่ชัดเจนอยู่ เพียงแค่เปลี่ยนคาร์บอนให้เป็นเรื่องธุรกิจและพลิกกระดานหกให้ถูกฝั่ง Scope 3 ก็จะไม่ใช่ปัญหาที่แก้ไม่ตกอีกต่อไป แต่จะกลายเป็นความหวังที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในการกอบกู้วิกฤตสภาพภูมิอากาศของโลก

ที่มา Sustainable Brands