พฤศจิกายน 18,2026…ในโลกธุรกิจปัจจุบัน หลายคนมองว่าการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกใน Scope 3 หรือการปล่อยก๊าซตลอดห่วงโซ่อุปทาน เป็นเรื่องยากเกินเอื้อม แต่ในความเป็นจริง ทีมจัดซื้อสามารถขับเคลื่อนเรื่องนี้ให้เกิดขึ้นได้จริงด้วยการตั้งราคาคาร์บอนเข้าไปในการประมูลของซัพพลายเออร์ เหมือนที่ Haleon (เจ้าของแบรนด์ดังอย่าง Sensodyne, Advil และ Centrum) ทำสำเร็จมาแล้วกับสัญญาซื้อมูลค่ากว่า 800 ล้านดอลลาร์ โดยแทบไม่มีต้นทุนส่วนเพิ่มเลย
พลังของห่วงโซ่อุปทาน
กลไกที่เร็วกว่านโยบาย
ห่วงโซ่อุปทานอาจเป็นเครื่องมือสร้างความเปลี่ยนแปลงที่ทรงพลังที่สุดเท่าที่มนุษย์เคยสร้างขึ้น เมื่อแรงจูงใจทางธุรกิจสอดคล้องกัน กลไกนี้สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงในเวลาเพียงไม่กี่ปี ในขณะที่นโยบายภาครัฐอาจต้องใช้เวลาหลายทศวรรษหรือล้มเหลวไปเลยด้วยซ้ำ
ลองย้อนดูความสำเร็จในอดีต
โทรศัพท์มือถือ ในเวลาเพียงทศวรรษเศษ ห่วงโซ่อุปทานระดับโลกเปลี่ยนมือถือขนาดเท่าก้อนอิฐให้กลายเป็นคอมพิวเตอร์ในกระเป๋าของทุกคน
วัคซีน mRNA เดินทางจากห้องแล็บสู่ผู้คนนับพันล้านด้วยความเร็วที่เคยดูเหมือนเป็นไปไม่ได้
พลังงานแสงอาทิตย์ ข้อมูลจาก IRENA ระบุว่าปี 2010–2020 ต้นทุนไฟฟ้าจากโซลาร์ฟาร์มขนาดใหญ่ลดลงถึง 85% จากการแข่งขันและขนาดการผลิต
ความก้าวหน้าเหล่านี้มีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ซับซ้อน แต่ห่วงโซ่อุปทานสามารถส่งสัญญาณทางการค้าที่ชัดเจน ถ่ายทอดองค์ความรู้ และทลายคอขวดทีละจุดจนสำเร็จ
ทำไม Scope 3
ถูกมองว่าเป็นปัญหา?
สำหรับบริษัทส่วนใหญ่ 65-95% ของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งหมดอยู่ใน Scope 3 (โดยเฉพาะส่วนต้นน้ำ) ซึ่งเป็นส่วนที่ใหญ่ที่สุด ควบคุมยากที่สุด และวัดผลได้แม่นยำน้อยที่สุด จนผู้บริหารส่วนใหญ่เริ่มไม่มั่นใจว่าจะบรรลุเป้าหมายปี 2030 ได้หรือไม่
หลายคนสรุปว่าเพราะมันยากเกินไป Scope 3 ไม่ใช่เรื่องซับซ้อนขนาดนั้น เพราะมันคือผลรวมของการตัดสินใจใน Scope 1 และ 2 ของซัพพลายเออร์ เช่น การเปลี่ยนมาใช้พลังงานหมุนเวียน การเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน หรือการเปลี่ยนระบบความร้อนในโรงงาน ซึ่งเป็นเทคโนโลยีวิศวกรรมที่เรามีอยู่แล้ว

เหตุผลที่ทำให้ Scope 3 ดูเหมือนเป็นไปไม่ได้ เกิดจาก 3 ข้อผิดพลาด ที่องค์กรส่วนใหญ่มักทำซ้ำๆ
ใช้ข้อมูลเพื่อการรายงาน มาบริหารจัดการการลดก๊าซ Scope 3 เกิดขึ้นจากแรงกดดันด้านกฎหมายการเปิดเผยข้อมูล (เช่น CSRD, ISSB) ทำให้บริษัทสร้างทีมความยั่งยืนขนาดเล็กเพื่อรวบรวมข้อมูลจากยอดใช้จ่าย (Spend-based) และค่าเฉลี่ยอุตสาหกรรม ข้อมูลเหล่านี้บอกได้แค่ภาพรวมระดับบริษัทแม่ของซัพพลายเออร์ แต่ไม่ได้บอกค่าการปล่อยก๊าซจริง ทำให้ไม่สามารถนำไปใช้บริหารจัดการซัพพลายเออร์ได้จริง
มอบหมายงานให้ผิดคน เมื่อได้ข้อมูลที่ไม่ตรงจุดยังโยนความรับผิดชอบทั้งหมดไปให้ทีมความยั่งยืนส่วนกลางที่งานล้นมือและไม่มีอำนาจต่อรองใดๆ กับคู่ค้า งานนี้ควรเป็นของ ฝ่ายจัดซื้อ ผู้ซึ่งดูแลเรื่องต้นทุน คุณภาพ ความเสี่ยง และมีอำนาจต่อรองทางการค้าโดยตรง
ไม่เคยทำให้การลดคาร์บอนเป็นเรื่อง Supply Chains เชิงพาณิชย์ ที่ผ่านมาบริษัทมองเรื่องคาร์บอนเป็นเพียงกฎระเบียบที่ต้องทำตาม (Compliance) ซึ่ง David Croft อดีตผู้บริหารด้านความยั่งยืนของ Reckitt ชี้ว่า การทำตามกฎระเบียบมักนำไปสู่การกดราคาให้ถูกลงเรื่อยๆ แทนที่จะเป็นการสร้างมูลค่าเพิ่ม ในปัจจุบัน ซัพพลายเออร์ที่ลดคาร์บอนแทบไม่ได้รับรางวัลที่เป็นตัวเงิน และคนที่ไม่ทำอะไรเลยก็แทบไม่ถูกลงโทษ
พลิกกระดานหก
สร้างแรงจูงใจใหม่ให้คู่ค้า
ลองจินตนาการถึงกระดานหก ด้านหนึ่งคือ ความพยายามที่ซัพพลายเออร์ต้องลงแรง (เงินลงทุน ความเสี่ยง การปรับเปลี่ยนกระบวนการ) อีกด้านคือ คุณค่าที่พวกเขาจะได้รับตอบแทน (กำไร รายได้ ความมั่นคง)
ที่ผ่านมา กระดานหกเอียงติดพื้นอยู่ฝั่งความพยายาม ซัพพลายเออร์ถูกสั่งให้ทำสารพัดอย่างเพื่อแลกกับคะแนนประเมินและคำสัญญาลอยๆ ว่าจะได้รับพิจารณาเป็นคู่ค้าหลัก ทำให้ซัพพลายเออร์เลือกทำแค่ขั้นต่ำที่สุดตามหลักเหตุผลทางธุรกิจ
การจะพลิกกระดานหกนี้ทำได้ 2 ทาง
ลดน้ำหนักฝั่งความพยายาม: เช่น Schneider Electric ที่มอบเครื่องมือ ฝึกอบรม และจัดเวิร์กช็อปให้ซัพพลายเออร์ฟรี จนทำให้เป้าหมายการลดคาร์บอนของคู่ค้าเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่าในเวลาไม่กี่เดือน
เพิ่มน้ำหนักฝั่งคุณค่า (ซึ่งทรงพลังกว่า) คือการทำให้การลดคาร์บอนส่งผลต่อการชนะประมูลและกำไรโดยตรง
กรณีศึกษา Haleon
บวกราคาคาร์บอนเป็นส่วนหนึ่งของต้นทุน
Haleon แสดงให้เห็นภาพการเพิ่มน้ำหนักฝั่งคุณค่าได้ชัดเจน ในการเปิดประมูลสินค้ากลุ่มที่ปล่อยก๊าซสูง (เช่น วัตถุดิบ) ซัพพลายเออร์ต้องส่งข้อมูลคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของสินค้ามาพร้อมกับราคาและคุณภาพ
Haleon จะนำปริมาณคาร์บอนมาคำนวณเป็นตัวเงินโดยอ้างอิงจากราคาคาร์บอนในตลาด EU ETS แล้วบวกเข้าไปในราคาสินค้าต่อหน่วย เพื่อเปรียบเทียบต้นทุนรวมในการเป็นเจ้าของ (Total Cost of Ownership)
หากซัพพลายเออร์ไม่มีข้อมูลที่น่าเชื่อถือ จะถูกคิดคำนวณโดยใช้ค่าเฉลี่ยอุตสาหกรรม บวกเพิ่มอีก 50% นั่นหมายความว่าถ้าไม่ทำอะไรเลย ต้นทุนของคุณจะดูแพงกว่าคู่แข่งทันที
หากซัพพลายเออร์ลงทุนลดคาร์บอนและเก็บข้อมูลได้ดี: ต้นทุนสัมพัทธ์ในการประมูลจะถูกลง และมีโอกาสชนะงานสูงขึ้น

ก้าวข้ามราคาคาร์บอน
สู่แนวคิด Total Value of Decarbonization (TVD)
ราคาคาร์บอนในตลาดเป็นเพียงจุดเริ่มต้นเท่านั้น คุณค่าที่แท้จริงของการลดคาร์บอนในห่วงโซ่อุปทานยังมีอีกมาก ทั้งการเลี่ยงภาษีคาร์บอนข้ามพรมแดน ค่าพลังงานที่ลดลง ความมั่นคงของซัพพลายเชน และความยืดหยุ่นต่อวิกฤตสภาพภูมิอากาศ
สิ่งนี้นำไปสู่แนวคิด Total Value of Decarbonization (TVD) หรือการสร้างโมเดลธุรกิจร่วมกันระหว่างฝ่ายจัดซื้อ ฝ่ายการเงิน และฝ่ายผลิตภัณฑ์ เพื่อคำนวณขอบเขตแรงจูงใจที่คุ้มค่าทางธุรกิจ เช่น การยอมจ่ายแพงขึ้นอีกนิด หรือการร่นระยะเวลาเครดิตเทอมจ่ายเงินให้ซัพพลายเออร์เร็วขึ้น (จาก 90 วัน เหลือ 45 วัน) หากซัพพลายเออร์สามารถลดการปล่อยก๊าซในกระบวนการผลิตลงได้ครึ่งหนึ่ง แนวคิด TVD จะเปลี่ยนการลดคาร์บอนจากการขอความร่วมมือ ให้กลายเป็นข้อตกลงทางธุรกิจที่ซื้อขายแลกเปลี่ยนได้ Supply chains
3 ก้าวแรกเร่งลด GHG ในห่วงโซ่อุปทาน
หากองค์กรต้องการเริ่มต้นเปลี่ยนเกม Scope 3 สามารถเริ่มได้ทันทีด้วย 3 ขั้นตอน ประกอบด้วย
ใส่ราคาคาร์บอนในการประมูลครั้งใหญ่ เริ่มนำร่องในหมวดหมู่สินค้าปล่อยก๊าซสูงเป็นอันดับแรก
สร้างแผนธุรกิจ TVD ร่วมกับฝ่ายการเงิน คำนวณและตกลงกรอบแรงจูงใจที่บริษัทสามารถมอบให้ซัพพลายเออร์ได้ก่อนเริ่มเจรจาต่อรอง
ปรับเปลี่ยน KPI ของฝ่ายจัดซื้อ ขยายนิยามของคำว่าต้นทุนให้รวมต้นทุนคาร์บอนเข้าไปด้วย และวัดผล คุณค่าจากความสำเร็จในการลดคาร์บอน ใช้เป็นเกณฑ์ให้รางวัลแก่ซัพพลายเออร์ที่ลงมือทำจริง
ห่วงโซ่อุปทานที่ผลิตสินค้าให้ในวันนี้ คือกลไกเดียวกับที่เคยสร้างสมาร์ทโฟน วัคซีน และพลังงานสะอาดราคาถูกให้โลก พวกเขากำลังรอสัญญาณที่ชัดเจนอยู่ เพียงแค่เปลี่ยนคาร์บอนให้เป็นเรื่องธุรกิจและพลิกกระดานหกให้ถูกฝั่ง Scope 3 ก็จะไม่ใช่ปัญหาที่แก้ไม่ตกอีกต่อไป แต่จะกลายเป็นความหวังที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในการกอบกู้วิกฤตสภาพภูมิอากาศของโลก
ที่มา Sustainable Brands
SD Perspectives | Thailand’s Sustainability & Business Strategy Media
สำนักข่าวและสื่อวิเคราะห์ด้าน Sustainability และ Business Strategy ของประเทศไทย นำเสนอข่าวสาร บทวิเคราะห์ และประเด็นสำคัญด้าน ESG, Nature & Biodiversity, Sustainable Finance, Business Strategy และ DEI เพื่อช่วยผู้บริหาร นักลงทุน และองค์กรไทย เข้าใจความเสี่ยง โอกาส และทิศทางการแข่งขันใหม่ของโลกธุรกิจในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม



