ศ. ดร. นพ.วีระศักดิ์ จงสู่วิวัฒน์วงศ์ สวมแว่นตาและชุดสูทสีดำ ยืนกอดอกบนพื้นหลังสีน้ำเงิน SD Perspectives : ESG & Business Strategy Media in Thailand ศ. ดร. นพ.วีระศักดิ์ จงสู่วิวัฒน์วงศ์ สวมแว่นตาและชุดสูทสีดำ ยืนกอดอกบนพื้นหลังสีน้ำเงิน SD Perspectives : ESG & Business Strategy Media in Thailand

นักวิจัยไทย “รางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล จงเจตน์เมธีวิชญ์” 2569 ชวนคิดนิยาม “คนไทย” ใหม่


รับวิกฤตเกิดน้อย–สูงวัย เปิดรับคนร่วมสร้างอนาคตประเทศ

ตุลาคม 5,2026…จากเวทีรางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล “จงเจตน์เมธีวิชญ์” ประจำปี 2569 ภายใต้แนวคิด Real World Impact for Sustainability ศ. ดร. นพ.วีระศักดิ์ จงสู่วิวัฒน์วงศ์ ชวนมองวิกฤตประชากรเป็นโจทย์ความยั่งยืนของประเทศ เสนอใช้ความน่าอยู่ของไทยเปิดรับผู้คนเข้ามาทำงานและสร้างครอบครัว พร้อมให้อิสระคนรุ่นใหม่เติบโต และสร้างสังคมที่อยู่ร่วมกันได้เหนือความแตกต่างทางชาติพันธุ์

งานวิจัยจะสร้างความเปลี่ยนแปลงให้สังคมได้อย่างไร หากมองไกลกว่าการค้นพบองค์ความรู้ ไปถึงการรับมือปัญหาที่กำลังกำหนดอนาคตประเทศ คำถามนี้เป็นหัวใจของ “รางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล จงเจตน์เมธีวิชญ์” ประจำปี 2569 ซึ่ง มหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมกับมูลนิธิมหาวิทยาลัยมหิดลในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี จัดขึ้นภายใต้แนวคิด “Real World Impact for Sustainability”

ผลงานของ ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์วีระศักดิ์ สะท้อนเส้นทางกว่า 4 ทศวรรษของการใช้ระบาดวิทยาและข้อมูลเชิงประจักษ์ ตั้งแต่การศึกษากลุ่มโรคที่สัมพันธ์กับความยากจนในพื้นที่ชายแดนใต้ การเชื่อมงานวิจัยกับกระบวนการสันติภาพ ไปจนถึงการควบคุมการระบาดของโควิด-19 ขณะที่ ดร.สุพรรณ ได้รับรางวัลจากการพัฒนาและขยายผลเทคโนโลยีซิลิกาแอโรเจลต้นทุนต่ำสู่อุตสาหกรรม แสดงให้เห็นการนำเทคโนโลยีจากห้องทดลองไปสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจ

ในปีที่ 2 ของรางวัล ให้ความสำคัญกับทั้งองค์ความรู้ใหม่ การนำไปใช้จริง ศักยภาพในการขยายผล ความยั่งยืน และการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ

ในโอกาสนี้ มุมมองของ ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์วีระศักดิ์ จึงขยายจากการแก้ปัญหาสุขภาพ ไปสู่คำถามเรื่องโครงสร้างประชากร เศรษฐกิจ และผู้คนที่จะรับช่วงสร้างอนาคตประเทศไทย

“เราต้องมีเด็กก่อน ถ้าเราไม่มีเด็ก เราไม่สามารถปั้นเขาได้”

ก่อนจะตอบว่า “คนไทยในอนาคต” ต้องเก่งอะไร เรียนอะไร หรือทำงานแบบไหน อาจารย์หมอชวนให้กลับมาตอบคำถามพื้นฐานว่า ประเทศไทยจะมีคนรุ่นใหม่มากพอที่จะเดินต่อไปหรือไม่

การพัฒนาศักยภาพคนต้องเดินควบคู่กับการรับมือประชากรที่ลดลง เพราะการเกิดน้อยและสังคมสูงวัยส่งผลต่อทั้งกำลังแรงงาน ระบบดูแล และความสามารถในการสืบทอดสังคมจากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง

นึกถึงภาพเมืองที่เต็มไปด้วยผู้สูงอายุซึ่งต้องใช้รถเข็น แต่ไม่มีคนช่วยเข็น เพื่ออธิบายผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน

ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์วีระศักดิ์ กล่าวต่อเนื่องว่ารัฐบาลต้องนำโจทย์นี้ไปกำหนดนโยบาย ส่วนมหาวิทยาลัยควรทำหน้าที่มองอนาคต ชี้ให้สังคมเห็นความเสี่ยง และร่วมค้นหาทางเลือก โดยพิจารณาความเชื่อมโยงระหว่างประชากร เศรษฐกิจ และสุขภาพให้รอบด้าน

หนึ่งในทางเลือกที่เสนอคือ ใช้ความน่าอยู่ของประเทศไทยดึงดูดคนจากต่างประเทศให้เข้ามาใช้ชีวิต ทำงาน และสร้างครอบครัว โดยมองบทบาทของผู้คนแต่ละกลุ่มให้เชื่อมโยงกัน ทั้งชาวต่างชาติที่มาอยู่หลังเกษียณ ซึ่งช่วยสร้างกิจกรรมทางเศรษฐกิจและความต้องการบริการ กับคนวัยทำงานที่เข้ามาเติมกำลังแรงงาน รวมถึงงานดูแลผู้สูงอายุ

ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์วีระศักดิ์ ยกประสบการณ์ครอบครัวตนเองเป็นตัวอย่าง พ่อแม่ย้ายมาจากประเทศจีน ลงทุนกับการเลี้ยงดูลูกเพื่อให้ครอบครัวมีชีวิตที่ดีขึ้น และลูกเติบโตเป็นคนไทย ประสบการณ์นี้ทำให้เขาตั้งคำถามต่อการใช้ชาติพันธุ์เป็นเกณฑ์ตัดสินว่าใครจะเป็นส่วนหนึ่งของประเทศได้บ้าง

“อย่าไปดูที่ชาติพันธุ์ เราต้องอยู่ด้วยกัน แล้วทำให้มันเป็นความรู้สึกเดียวกัน เป็นชาติขึ้นมา”

ข้อเสนอนี้ชวนมองความเป็นไทยผ่านการร่วมสร้างสังคม ความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของประเทศ และการสืบทอดวัฒนธรรม ภายใต้ธรรมาภิบาลและหลักในการอยู่ร่วมกัน ขณะเดียวกัน เขาแยกให้เห็นว่า ชาวต่างชาติที่มาใช้ชีวิตหลังเกษียณสามารถมีส่วนสร้างเศรษฐกิจไทยได้ แม้ไม่ได้ถือสัญชาติหรือหนังสือเดินทางไทย

การเปิดรับผู้คนจึงมีหลายมิติ ทั้งการเข้ามาอยู่อาศัยและมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจ ตลอดจนการเติบโตของลูกหลานผู้ย้ายถิ่นที่อาจกลายเป็นคนไทยรุ่นใหม่ แนวคิดนี้เป็นข้อเสนอให้สังคมทบทวนความหมายของการเป็นสมาชิกประเทศ และร่วมคิดว่าจะสร้างอนาคตด้วยกันอย่างไร

มุมมองนี้เชื่อมกับชีวิตในวัยสูงอายุด้วย เพราะการมีอายุยืนต้องมีฐานะความเป็นอยู่ที่รองรับ มีระบบดูแล และมีสภาพสังคมที่เอื้อต่อสุขภาพ การวางอนาคตประชากรจึงต้องคิดถึงคุณภาพชีวิตของทั้งคนที่อยู่เดิมและคนที่เข้ามาใหม่พร้อมกัน

“เขาอยากเป็นอะไร ตามใจเขา เพียงแต่ว่าเราต้องคอยประคองเขาให้มันอยู่ในร่องในรอย”

ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์วีระศักดิ์ มองว่าความรู้ ความเชื่อ และวัฒนธรรมที่ส่งต่อระหว่างรุ่นย่อมเปลี่ยนแปลง คนรุ่นใหม่จึงควรมีโอกาสรับสิ่งเหล่านั้นไปพัฒนาในแบบของตนเอง ขณะที่ผู้ใหญ่ต้องยอมรับความแตกต่างของความสามารถ และช่วยให้เด็กเรียนรู้ที่จะมองเห็นโอกาสเมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป

เขายังเห็นบทบาทของสื่อมวลชนในการทำให้ประชาชนเข้าใจโจทย์ระยะยาว และร่วมผลักดันความต้องการไปสู่รัฐบาล เพราะนโยบายประชากรต้องอาศัยความเข้าใจและการยอมรับจากสังคมด้วย

จากแนวคิด Real World Impact for Sustainability ข้อความที่ ศาสตราจารย์ ดร. นายแพทย์วีระศักดิ์ ฝากไว้ พาไปถึงการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบว่า