กรกฎาคม 10,2026…เมื่อวิกฤต ‘โลกเดือด’ ขยับสู่ยุค ‘ระบบนิเวศล่มสลาย’ หม่อมหลวงดิศปนัดดา ดิศกุล ชวนภาคธุรกิจไทยปฏิวัติกรอบคิดเดิม ก้าวข้ามคำว่า “ค่าใช้จ่าย” สู่การนับรวม “ต้นทุนธรรมชาติ” เข้าในสมการบัญชี พร้อมกางโมเดลเปลี่ยนผืนป่าชุมชนให้เป็นสินทรัพย์ในตลาดทุน เพื่อส่งคืนรายได้ตรงถึงมือชุมชนผู้ดูแลป่า 50% อย่างยั่งยืน
ท่ามกลางความตื่นตัวของเวทีโลกต่อประเด็นความยั่งยืนและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หม่อมหลวงดิศปนัดดา ดิศกุล เลขาธิการและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร มูลนิธิแม่ฟ้าหลวง ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้เปิดมุมมองสำคัญในหัวข้อ “Natural Capital Economy รวมธรรมชาติเข้ากับตลาดทุน” โดยเริ่มต้นด้วยการตอกย้ำสโลแกนอมตะที่เป็นรากฐานการพัฒนาของมูลนิธิฯ คือคำว่า “คนหิวป่าหาย” เป็นความจริงที่ยังคงใช้ได้ในทุกยุคสมัย
“ตราบใดก็ตามที่คนในชุมชนท้องถิ่นยังไม่สามารถเข้าถึงรายได้ที่มั่นคงและไม่มีกำลังพอที่จะลงทุนในอนาคตเพื่อลูกหลานของพวกเขา การจะเรียกร้องให้พวกเขารักษารักษาผืนป่านั้นแทบจะเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ เนื่องจากวิถีชีวิตของคนเมืองและคนในป่ามีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง โดยคนส่วนใหญ่ในสังคมเมืองไม่ได้พึ่งพิงผลผลิตและทรัพยากรจากผืนป่าโดยตรงเหมือนชุมชนท้องถิ่น ทำให้ความตระหนักรู้และการเผชิญหน้ากับความสูญเสียทางธรรมชาติตั้นมีช่องว่างที่ห่างกันอย่างน่าวิตก”
เมื่อวิเคราะห์ถึงโครงสร้างของโลกในปัจจุบัน หม่อมหลวงดิศปนัดดาได้สะท้อนภาพความเข้าใจผิดของสังคมที่มักจะให้ความสำคัญและจัดวางลำดับความสำคัญให้กับ “วงจรเศรษฐกิจ” มาเป็นอันดับ1เหนือสิ่งอื่นใด ทว่าในความเป็นจริงแล้ว รูปแบบที่ถูกต้องและยั่งยืนคือการยอมรับว่า “วงสิ่งแวดล้อม” คือวงกลมที่ใหญ่ที่สุดและเป็นรากฐานค้ำจุนทุกสรรพสิ่งตามมาด้วยวงสังคม และวงเศรษฐกิจที่เป็นเพียงฟันเฟืองย่อยที่อยู่ภายในสุด
“หากระบบนิเวศและธรรมชาติถูกทำลายจนล่มสลายลง ย่อมจะส่งผลกระทบต่อเนื่องเป็นโดมิโน่ที่สร้างความเสียหายอย่างใหญ่หลวงต่อทั้งโครงสร้างสังคมและเสถียรภาพทางเศรษฐกิจของโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้”
ดังนั้น การขับเคลื่อนเศรษฐกิจในยุคใหม่ จึงต้องปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์จากการตักตวงทรัพยากร มาเป็นการรวมต้นทุนทางธรรมชาติเข้าสู่วงจรการลงทุนอย่างเป็นระบบ
หม่อมหลวงดิศปนัดดา กล่าวต่อเนื่องถึงสถานการณ์วิกฤตการณ์สิ่งแวดล้อมในระดับโลกได้รับการอธิบายผ่านตัวเลขทางสถิติที่น่าสะพรึงกลัว โดยหากย้อนกลับไปในปี ค.ศ. 1971 มนุษยชาติเคยใช้ทรัพยากรธรรมชาติอยู่ในเกณฑ์ที่พอดีกับศักยภาพการฟื้นฟูตัวเองของโลกในรอบหนึ่งปี แต่ในปัจจุบันด้วยอัตราการบริโภคที่เกินขีดจำกัด ส่งผลให้วัน Earth Overshoot Day หรือวันที่เราใช้ทรัพยากรโควตาของทั้งปีหมดลง ขยับมาอยู่ภายในช่วงเพียง 7 เดือนแรกของปีเท่านั้น
“หมายความว่าทุกวันนี้ มนุษย์เรากำลังใช้ทรัพยากรเทียบเท่ากับโลกจำนวนถึง 1.8 ใบ และในอีก 5 เดือนที่เหลือของปี เรากำลังทำพฤติกรรมที่เสมือนเป็นการ “ปล้น” ทรัพยากรและอนาคตไปจากลูกหลาน ยิ่งไปกว่านั้น อัตราการลดลงของความหลากหลายทางชีวภาพ หรือ Biodiversity ซึ่งถือเป็นฐานรากที่แท้จริงของการดำรงชีวิตกำลังดิ่งลงอย่างน่าวิตก และหากไม่มีการลงมือแก้ไขอย่างจริงจัง ระบบนิเวศจะส่งผลกระทบสะท้อนกลับมาทำลายคุณภาพชีวิตของมนุษย์อย่างรุนแรงและมีนัยสำคัญภายในเวลาไม่เกิน 50 ปีข้างหน้า”
ในเชิงตัวเลขเศรษฐศาสตร์ มูลค่าของสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศที่มีต่อโลกนั้นสูงล้ำถึงประมาณ 125 ล้านล้านเหรียญสหรัฐฯ และมากกว่า 55% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศหรือ GDP ของโลก ล้วนต้องพึ่งพิงและอิงอยู่กับทรัพยากรธรรมชาติโดยตรง สำหรับบริบทของประเทศไทยซึ่งเป็นประเทศเกษตรกรรม มีสัดส่วนของประชากรที่เป็นเกษตรกรสูงถึง 33% ของประชากรทั้งหมด แต่กลับสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจคิดเป็นสัดส่วน GDP เพียง 10% เท่านั้น
“ตัวเลขนี้สะท้อนความเปราะบางอย่างยิ่งยวด เพราะหากธรรมชาติและสภาพภูมิอากาศเสื่อมโทรมลง กลุ่มเกษตรกรเหล่านี้จะเป็นผู้ที่ได้รับผลกระทบก่อนและรุนแรงที่สุด ความยากจนจะทวีความรุนแรงขึ้น และสุดท้ายภาระในการดูแล เยียวยา และฟื้นฟูความเสียหายทั้งหมดนี้ ก็จะตกมาเป็นหน้าที่ของภาครัฐและผู้เสียภาษีทุกคนในประเทศอย่างไม่อาจปฏิเสธได้”
เพื่อที่จะแก้ไขปัญหานี้อย่างยั่งยืน หม่อมหลวงดิศปนัดดาได้เสนอแนวทางปฏิบัติและบทบาทหน้าที่ของ 3 ภาคส่วนหลัก
-ภาครัฐ จะต้องมีความกล้าหาญในการยุติ หรือหยุดการให้งบประมาณสนับสนุน แก่กลุ่มธุรกิจที่สร้างผลกระทบทางลบต่อสิ่งแวดล้อม พร้อมทั้งส่งเสริมให้เกิดมาตรการทางการเงินสีเขียวหรือ Green Loan ที่แท้จริง ซึ่งต้องมีการกำหนดดัชนีชี้วัดความสำเร็จ (KPI) ที่ชัดเจนและสามารถวัดผลได้อย่างเป็นรูปธรรม รวมถึงการวางกลไกป้องกันไม่ให้นโยบายด้านสิ่งแวดล้อมถูกเปลี่ยนแปลงไปตามกระแสการเมือง
-ภาคเอกชน ถือเป็นผู้ขับเคลื่อนที่มีพลังและงบประมาณสูงสุดในการสร้างความเปลี่ยนแปลง จึงจำเป็นต้องลงมือทำจริงไม่ใช่เพียงแค่การประชาสัมพันธ์ภาพลักษณ์ โดยเฉพาะผู้บริหารระดับสูงที่ต้องลงพื้นที่ไปสัมผัสและรับรู้ข้อมูลจริงเพื่อหาแนวทางแก้ไขที่สอดคล้องกับสภาพปัญหา และทำหน้าที่ลดช่องว่างระหว่างวิถีชีวิตคนเมืองกับโลกของชุมชน
-ชุมชน ถือเป็น “ทหารด่านหน้า” ที่มีความใกล้ชิดกับธรรมชาติที่สุด แต่ที่ผ่านมามักขาดการสนับสนุน และเผชิญกับข้อจำกัดทางกฎหมายที่เข้มงวดเกินไป เช่น กฎหมายเกี่ยวกับสิทธิ์ในที่ดินทำกิน ส่งผลให้พวกเขาขาดแรงจูงใจในการวางแผนระยะยาว
ดังนั้น ทุกภาคส่วนจึงต้องร่วมส่งเสริม พัฒนา และแสดงความขอบคุณชุมชนเหล่านี้ในฐานะผู้อนุรักษ์และฟื้นฟูธรรมชาติอย่างแท้จริง
ในส่วนของการลงมือปฏิบัติที่เป็นต้นแบบความสำเร็จ มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ได้ขับเคลื่อน โครงการคาร์บอนเครดิตภาคป่าไม้ (Nature-based Carbon Credit) มาเป็นเวลาร่วม 10 ปี จนปัจจุบันสามารถสร้างปริมาณคาร์บอนเครดิตจากธรรมชาติได้สูงถึงประมาณ 400,000 ตัน ซึ่งถือเป็นโครงการที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย
ยิ่งไปกว่านั้นเพื่อตอบรับกับเทคโนโลยียุคใหม่ มูลนิธิฯ ได้พัฒนาการซื้อขายในรูปแบบ Utility Token เพื่อเปิดโอกาสให้บุคคลทั่วไปสามารถเข้าถึงและร่วมเป็นเจ้าของคาร์บอนเครดิตได้ง่ายยิ่งขึ้นผ่านแพลตฟอร์มในชีวิตประจำวัน เช่น TrueMoney โดยมีจุดเด่นอยู่ที่โครงสร้างความโปร่งใส ซึ่งรายได้จำนวนร้อยละ 50 จากการขายจะถูกส่งตรงกลับไปยังชุมชนในพื้นที่ เพื่อใช้เป็นงบประมาณในการดูแลรักษาผืนป่าที่เป็นต้นกำเนิดของคาร์บอนเครดิตนั้นๆ ทำให้นักลงทุนหรือผู้ซื้อสามารถตรวจสอบได้อย่างชัดเจนว่าเงินถูกนำไปใช้ประโยชน์อย่างไร
“ปัจจุบันยังคงขยายการดูแลป่าชุมชนไปแล้วกว่า 300,000 ไร่ ใน 13 จังหวัด ครอบคลุมกว่า 290 ชุมชน และตั้งเป้าจะขยายสู่ 400,000 ไร่ 350 ชุมชนในปีนี้ โดยมีกลไกตรวจสอบความโปร่งใสทางการเงินผ่านสถาบันชั้นนำระดับโลกและนักบัญชีอาสาปีละ 2 ครั้ง พร้อมระบุเงื่อนไขให้ชุมชนร่วมลงคะแนนโหวตเกิน 70% ในการอนุมัติใช้วงเงินพัฒนา”
อย่างไรก็ดี หม่อมหลวงดิศปนัดดาได้เน้นย้ำว่า โครงการคาร์บอนเครดิตเป็นเพียงบันไดขั้นแรกหรือจุดเริ่มต้นที่ช่วยให้สังคมและภาคธุรกิจมองเห็นว่าผืนป่านั้นมีมูลค่าในเชิงเศรษฐกิจ แต่เป้าหมายที่แท้จริงและสำคัญยิ่งกว่าในระยะยาวคือการก้าวข้ามเรื่องคาร์บอนไปสู่ “ความหลากหลายทางชีวภาพ” (Biodiversity)
“เนื่องจากวิกฤตการณ์ระบบนิเวศไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยเพียงการปลูกต้นไม้เชิงเดี่ยวหรือพืชไม่กี่สายพันธุ์เพื่อมุ่งเน้นสิทธิ์ในการดูดซับคาร์บอนเท่านั้น แต่ป่าไม้ที่สมบูรณ์จะต้องเป็นบ้านและแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตที่หลากหลาย โดยเกณฑ์การวัดผลสำเร็จในอนาคตจะต้องเปลี่ยนจากการนับจำนวนต้นไม้หรือปริมาณตันของคาร์บอน มาเป็นการตรวจวัดการเพิ่มขึ้นของปริมาณนก สัตว์ป่า และแมลงนานาชนิด ซึ่งเป็นดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์และระบบนิเวศที่แท้จริง”
หม่อมหลวงดิศปนัดดากล่าวต่อเนื่อง สำหรับภาคธุรกิจและการบัญชียุคใหม่ การปรับตัวให้เท่าทันต่อกระแสโลกถือเป็นสิ่งหลีกเลี่ยงไม่ได้ โดยองค์กรธุรกิจต่างๆ จะต้องเลิกมองว่าต้นทุนทางธรรมชาติและการดูแลสิ่งแวดล้อมเป็นเพียง “ค่าใช้จ่ายส่วนเกิน” ที่แยกออกจากงบประมาณหลัก แต่ในทางตรงกันข้าม บริษัทควรคิดค้นกลไกและวิธีการในการบันทึกงบประมาณสำหรับการดูแลชุมชนและการฟื้นฟูธรรมชาติลงในบัญชีหลักของบริษัท (Book in Corporate Accounting)
“กฎเกณฑ์และกติกาการค้าระหว่างประเทศในอนาคตอันใกล้จะเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง และจะถูกบังคับด้วยมาตรการทางกฎหมายและภาษีที่บีบให้ทุกบริษัทต้องทำการประเมินและวัดผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมเหล่านี้อยู่ดี การเตรียมความพร้อมตั้งแต่วันนี้จึงเป็นการสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันและการบริหารความเสี่ยงที่มีประสิทธิภาพสูงสุด”
หม่อมหลวงดิศปนัดดาได้ฝากแง่คิดสำคัญให้แก่ผู้ร่วมงานทุกคนเกี่ยวกับทางเลือกในการบริหารจัดการทรัพยากรว่า
“เราอาจจะมองเม็ดเงินที่ใช้ในการฟื้นฟูธรรมชาติเป็นได้ทั้ง “ค่าใช้จ่าย” หรือ “งบลงทุน” ก็ได้ แต่สิ่งสำคัญที่สุดที่ทุกองค์กรและทุกคนต้องนำกลับมาตระหนักและพิจารณาอย่างจริงจังคือ Cost of Inaction หรือต้นทุนของการไม่ทำอะไรเลยในวันนี้ เพราะหากเรานิ่งเฉยและปล่อยให้เวลาล่วงเลยไปจนถึงวันที่เกิดวิกฤตขั้นรุนแรง เม็ดเงินที่ต้องจ่ายออกไปเพื่อแก้ไขและเยียวยาปัญหานั้นจะทวีคูณมากกว่ามูลค่าการลงทุนในปัจจุบันอย่างมหาศาล”
หม่อมหลวงดิศปนัดดา ตั้งคำถามในท้ายที่สุด …ถ้าเงินมี เราซื้อเวลากลับมาได้มั้ย เพราะในวันที่น้ำหมด ในวันที่ฝนแล้ง ในวันที่ป่าไม่มี เงินเท่าไหร่ก็ซื้อกลับมาไม่ได้ เพราะธรรมชาติใช้เวลา การร่วมมือกันเดินตามแนวทางนี้ตั้งแต่วันนี้จึงไม่ใช่เพื่อใครอื่น แต่เพื่อโลกที่ดีกว่าและเพื่อชุมชนที่ยั่งยืนของพวกเราทุกคน
SD Perspectives | Thailand’s Sustainability & Business Strategy Media
สำนักข่าวและสื่อวิเคราะห์ด้าน Sustainability และ Business Strategy ของประเทศไทย นำเสนอข่าวสาร บทวิเคราะห์ และประเด็นสำคัญด้าน ESG, Nature & Biodiversity, Sustainable Finance, Business Strategy และ DEI เพื่อช่วยผู้บริหาร นักลงทุน และองค์กรไทย เข้าใจความเสี่ยง โอกาส และทิศทางการแข่งขันใหม่ของโลกธุรกิจในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
